Boğaz Geçiş Projesi

İstanbul Boğazı, Fırat'ın Özel Borularıyla Geçildi, İstanbul Susuz Kalmadı!

İstanbul'un su sıkıntısını önlemek, Asya ve Avrupa yakalarındaki su ihtiyacını dengeli bir şekilde karşılamak üzere İSKİ tarafından geliştirilen "Boğaz Geçişi Projesi", Fırat’ın Dünyada ilk kez ve özel olarak ürettiği, 16 bar basınca dayanıklı 1.200 mm çapındaki PE 100 borular ile çözüme kavuşmuştur. İSKİ tarafından Melen Çayı'ndan Ömerli Barajı'na getirilen içme suyu, Fırat’ın ürettiği dünyanın en kalın PE borularıyla Salacak-Sarayburnu arasını deniz dibinden aşarak İSKİ'nin Yenikapı Tesisleri'ne iletilmiştir. Avrupa yakasına her gün 300 bin metreküp ek su pompalanmaya devam etmektedir.

"Boğaz Geçiş Projesi" için özel olarak geliştirilmiş 3. jenerasyon LS sınıfı polietilen 100 hammaddesinden 16 bar işletme basınç dayanımlı, 1.200 mm çapında özel PE borular üretilmiştir. Boruların et kalınlığı, bu çap için Dünyanın en yüksek et kalınlığı olan 110 mm; servis ömürleri ise en az 100 yıldır. Boruların malzeme yorulması 100 yıldan sonra başlamaktadır. PE 100 boru, 0,955 gr/cm3 yoğunluğa sahip suda batmayan malzemeden üretilmiş ve boruların deniz dibinde tutulması boru üzerine monte edilen beton bloklarla sağlanmıştır. Üretilen her boru 13 metre uzunluğunda ve yaklaşık 5 ton ağırlığındadır. Toplam uzunlukları 4.000 m olan borular, Fırat’ın Büyükçekmece Tesisleri'nde Türk mühendisleri ve işçileri tarafından üretilmiştir. 16 bar basınca dayanıklı ve 1200 milimetre çapında polietilen boruların bu kalınlıkta üretilmesi dünyada bir ilktir. Borular, İSKİ-Sarayburnu Şantiyesi'ne karadan nakledilmiş ve Fırat’ın mühendis ve teknisyenleri tarafından alın kaynakları yapılmıştır. "Alın kaynak" yöntemi ile birleştirilen PE 100 borular, 52’şer metrelik kümeler halinde ve yan yana iki hat olarak Sarayburnu - Salacak arasına gemilerle yapılan "deniz altı çekim yöntemi" ile gerçekleştirilmiştir. PE 100 Borular, beton bilezikler ile Boğaz'ın 50 metre derinliğine sabitlenmiştir. Üretmiş olduğumuz "dünyanın en kalın PE boruları" sayesinde ülkemiz hem yapım zamanından hem de proje maliyetinden yüklü bir tasarruf sağlamıştır.

Fırat Plastik AŞ Altyapı Paz. Direktörü Sn. Dr. Mehtap Uluceviz’in proje ile ilgili görüşleri:

Tanıtım Filmi

Petrol türevinden elde edilen plastik malzemelerin 1950'li yıllarda keşfinden sonra hızlı bir gelişim sürecine girmiştir. Günümüzde hammadde teknolojisinde gelinen son nokta ise PE boru malzemesinin son jenerasyon grubu olan PE 100 sınıfıdır. Yapısı gereği sağladığı yüksek avantajlar nedeniyle bu borular “Boğaz Geçiş Projesinde” tercih edilmiştir. PE 100 malzeme ile üretilen borunun alternatiflerine göre avantajlarını uzun servis ömrü, yüksek esneklik kabiliyeti, korozyona uğramaması, suyun kokusunu ve tadını değiştirmemesi, deniz suyundan etkilenmemesi olarak özetleyebiliriz. PE 100 borular bu özellikleri ile yıllardan beri deniz geçişlerinde ve büyük bir bölümü deprem kuşağında yer alan ülkemizde sismik hareketlere karşı güvenle kullanılmaktadır. PE 100 borular alın kaynağı ve elektro füzyon kaynak yöntemi ile birleştirilmektedir. Her iki yöntemde de basınç ve sızdırmazlık % 100 güvenle sağlanmaktadır. Diğer alternatif boru sınıflarına baktığımızda korozyonu engellemek için yüksek maliyetli önlemler alınması, birleştirme maliyetinin ve süresinin uzunluğu, daha az esnekliğe sahip olmaları veya bazı sınıf borularda kırılgan olmaları gibi dezavantajlarla karşımıza çıkmaktadır. Boğaz Geçiş Projesinde ürettiğimiz PE 100 borunun çapı 1.200 mm, et kalınlığı 110 mm'dir. 16 bar çalışma basıncına sahip PE 100 borunun servis ömrü minimum 100 yıldır. Malzeme yorulması ise 100 yıldan sonra başlamaktadır. PE 100 boru, 0,955 gr/cm3 yoğunluğa sahip suda batmayan malzemeden üretilmektedir. Bu projede boruların deniz dibinde tutulması boru üzerine monte edilen beton bloklar ile sağlanmıştır. Üretilen borular hammaddeden başlamak üzere normların öngördüğü bir dizi testten geçerek sevk edilmiştir. Özellikle vurgulamak istediğimiz konu 110 mm et kalınlığına sahip borunun dünyada henüz hiçbir firma tarafından üretilememiş olmasıdır. Boru üretiminde iki konu ön plana çıkmaktadır. Birincisi farklı özellikte hammadde kullanılmasından kaynaklanmaktadır. Üretim, PE 100 malzemenin farklı bir türevi olan LS yani low sagging dediğimiz, ısı karşısında düşük akma yeteneğine sahip hammadde ile gerçekleştirilmiştir. LS hammaddenin seçimi tabi ki tek başına boru üretimi için yeterli değildir. Dolayısı ile ikinci ve en önemli konu da üretim hatlarında yaptığımız revizyonlardır. Uzun yılların teknik bilgi ve deneyimine sahip kadromuzla üretim hatlarımızda bir dizi tasarım değişikliği planladık ve hayata geçirerek gerçek anlamda bir dünya rekoru kırdık.

Projenin Diğer Detayları

Son günlerde kamuoyunda sık sık gündeme gelen kuraklık ve buna bağlı olarak susuzluk tehlikesi ile baş başa kalan İstanbul'un bu büyük sorunu İSKİ'nin göstermiş olduğu yüksek duyarlılık ve cesaretle çözüme kavuşmuştur. İSKİ tarafından Melen Çayı'ndan getirilen içme suyu, Fırat’ın dünyada ilk kez ve özel olarak ürettiği 16 bar basınca dayanıklı 1.200 mm çapındaki PE 100 boruları ile salacak - Sarayburnu arasını deniz dibinden aşmış ve bu sayede Avrupa yakasına günde 300 bin m3 ek su pompalanmaya başlanmıştır. Bu projede alternatif pek çok boru sistemi varken İSKİ'nin PE 100 boruları tercih etmesinin kuşkusuz pek çok nedeninin olduğu göz ardı edilmemelidir. İstanbul boğazı, Karadeniz ve Marmara denizi arasındaki deniz suyu yoğunluk farkı nedeni ile çift yönlü akıma ve çok yüksek akış hızı sahiptir. Bu özelliği sayesinde İstanbul Boğazı, dünyada zor geçişi ile bilinen boğazların başında gelmektedir. Bu zor şartlar, yüksek esneme kabiliyetine sahip boru sistemlerinin kullanılmasını zorunlu hale getirmektedir. PE 100 Borular; türbülans, rezonans ve vibrasyon gibi deniz hareketlerine uyumlu davranış göstermektedir. PE 100 hammaddenin kimyasal yapısı gereği deniz suyundan etkilenmemesi ve korozyon oluşturmaması çok önemli bir özelliktir. Katodik koruma yapılması zorunlu olan diğer bazı boru sistemlerinden bu özelliği ile de ön plana çıkmaktadır. PE 100 boruların diğer bazı avantajlarına da değinecek olursak; içme suyunun kokusunu ve tadını değiştirmemesi ve hijyenik olması, birleştirme yöntemlerinin güvenilirliği sayesinde basınç ve sızdırmazlık dayanımı sağlaması, darbe ve çarpmalardan etkilenmemesi sayılabilir. Basınçlı hatlarda görülen en önemli konulardan biri de boru hattındaki ani basınç yükselmesi veya düşmesidir. PE 100 borular sistemde meydana gelebilecek ani basınç yükselme veya düşmelerine karşı esneklik ve basınç kararlılığı ile cevap verir.